Kampen
De gevangenis van de Begijnenstraat 42 in Antwerpen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog vormden de Belgische gevangenissen een strak georganiseerd Duits repressieapparaat, waarin gevangenen uit de Kempen een specifiek, trapsgewijs deportatietraject doorliepen. Na een razzia of arrestatie wegens verzetsactiviteiten volgde eerst de opvang en het verhoor in lokale rijkswacht- of politiecellen in Turnhout, Geel of Herentals. Bij zware verdenking bracht de bezetter hen over naar de lokale Dienststelle in Turnhout of het Sipo-SD hoofdkwartier in de Begijnenstraat te Antwerpen.
Zodra de arrestatie officieel was, verhuisden de gevangenen naar regionale verzamelpunten. De gevangenis van Antwerpen fungeerde hierbij als het hoofddoel voor de meeste Kempense arrestanten, waar de Duitse vleugel ruim 11 500 namen registreerde. De gevangenis van Sint-Gillis in Brussel diende ondertussen als de nationale draaischijf en het centrale verzamelpunt voor heel België. Prominente verzetsleiders werden direct hierheen gebracht, waarna tweemaal per maand een Sammeltransport naar Duitsland vertrok.
Gevangenis Zuchthaus Groß Strehlitz
De gevangenis Zuchthaus Groß Strehlitz (gelegen in het huidige Poolse Strzelce Opolskie) was tijdens de Tweede Wereldoorlog één van de meest beruchte tuchthuizen in Duitsland. Het speelde vanaf medio 1944 een centrale rol in het Nacht und Nebel programma van de nazi’s, specifiek gericht op het spoorloos laten verdwijnen van West-Europese verzetsstrijders. Gevangenen werden binnen en buiten de gevangenismuren ingezet voor zware dwangarbeid ten behoeve van de Duitse oorlogsindustrie in de regio Opper-Silezië. De gevangenen verloren hun status als justitiële gevangene en werden overgedragen aan de SS. Dit resulteerde in massale transporten naar het nabijgelegen concentratiekamp Gross-Rosen en diens subkampen (zoals Laband of Gleiwitz).
Subkamp Laband
Subkamp Laband (gelegen in het huidige Łabędy, een stadsdeel van Gliwice in Polen) was een zeer zwaar buitenkamp (Außenlager) dat direct verbonden was met de nazi-oorlogsindustrie. Hoewel het administratief onder het grote concentratiekamp Gross-Rosen viel.
Laband lag in het hart van het industriegebied van Opper-Silezië. Het kamp was speciaal opgericht om gratis en onbeperkte slavenarbeid te leveren voor de Duitse oorlogsindustrie. De voedselrantsoenen waren minimaal terwijl de lichamelijke arbeid in de staalfabrieken extreem veel energie kostte. In januari 1945 besloot de SS het subkamp halsoverkop te ontruimen om te voorkomen dat de gevangenen bevrijd zouden worden. De gevangenen die nog konden lopen, werden in de bittere kou te voet weggedreven richting het westen. Deze evacuaties staan bekend als de dodenmarsen.
Bergen-Belsen
Bergen-Belsen (1943-1945) was een berucht nazi-concentratiekamp in Nedersaksen waar ruim 52 000 mensen omkwamen door systematische verwaarlozing, honger en ziekte. Het kamp begon in 1940 voor Franse, Belgische en Sovjet krijgsgevangenen, waarvan zeker 20 000 Sovjetsoldaten stierven. Vanaf 1943 diende het als uitwisselingskamp voor Joodse gevangenen, maar eind 1944 veranderde het in een overvol opvangkamp voor geëvacueerde gevangenen uit oostelijke kampen. Door het totale gebrek aan voedsel en water braken dodelijke epidemieën uit, waaraan ook de intussen bekende Nederlandse Anne Frank en Margot Frank overleden. Bij de Britse bevrijding op 15 april 1945 troffen de troepen 60 000 overlevenden en tienduizenden onbegraven lichamen aan.



